Mae rhestr o awdurdodau lleol yng Nghymru i'w chael ar wefan Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru.

Cei ddarllen mwy am ddyletswyddau’r awdurdodau ar wefan Cymdeithas Llywodraeth Leol Cymru, sy’n hyrwyddo democratiaeth leol yng Nghymru.

Safonau’r Gymraeg

Yn dilyn dyfodiad Mesur yr Iaith Gymraeg (2011) crëwyd system newydd o Safonau’r Gymraeg. Mae’r Safonau yn disodli’r Cynlluniau Iaith Gymraeg gynt a grëwyd o dan Ddeddf yr Iaith Gymraeg 1993, ac yn galluogi Comisiynydd yr Iaith Gymraeg i orfodi dyletswyddau ar gyrff.

Nod y safonau yw:

·         gwella’r gwasanaethau y gall siaradwyr Cymraeg ddisgwyl eu derbyn gan sefydliadau yn Gymraeg

·         cynyddu’r defnydd a wneir o wasanaethau Cymraeg

·         ei gwneud yn glir i sefydliadau beth sydd angen iddynt ei gwneud mewn perthynas â’r Gymraeg

·         sicrhau bod lefel priodol o gysondeb o ran y dyletswyddau a osodir ar gyrff yn yr un sectorau. 

 

Rheoliadau Rhif 1. – Awdurdodau Lleol, Awdurdodau’r Parciau Cenedlaethol, a Gweinidogion Cymru

Daeth Rheoliadau Rhif 1 y Safonau i rym yn 2015. Y cyrff cyntaf i orfod cydymffurfio â’r gyfundrefn newydd oedd  Awdurdodau Lleol, Awdurdodau’r Parciau Cenedlaethol, a Gweinidogion Cymru.

Yn dilyn gosodiad y set cyntaf o Rheoliadau, aeth y Comisiynydd ati i ymgynghori â phob un o’r cyrff yn unigol (gan gynnwys Llywodraeth Cymru) ar yr hysbysiadau cydymffurfio drafft cyn cyhoeddi yr hysbysiadau cydymffurfio terfynol ym Medi 2015. Mae’r hysbysiadau cydymffurfio yn nodi pa safonau mae’n rhaid i bob corff gydymffurfio â nhw. Ewch at wefan Comisiynydd y Gymraeg i wybod eich hawliau wrth ddelio gyda cwmnïau unigol.

Safonau’r Gymraeg a chyrff eraill

Roedd ail gylch ymchwiliadau safonau yn cynnwys sefydliadau o fewn y sector iechyd, heddluoedd, awdurdodau tân ac achub, sefydliadau addysg uwch a phellach, Tribiwnlysoedd Cymru, a sefydliadau Cymreig mawr, er enghraifft S4C, Llyfrgell Genedlaethol Cymru, Canolfan y Mileniwm, a Gerddi Botaneg Cenedlaethol Cymru.

Oherwydd nifer y cyrff yn yr ail gylch o ymchwiliadau safonau, bu’n rhaid cyflwyno rheoliadau yn raddol. 

Cafodd tri set o Rheoliadau eu cymeradwyo gan y Cynulliad yn 2016. Daeth y cyntaf o’r rhain, Rheoliadau Safonau’r Gymraeg (Rhif 2) 2016 i rym ar 16 Chwefror 2016 ac yn galluogi’r Comisiynydd i osod safonau at 32 o gyrff. Roedd rhain yn cynnwys amryw o gyrff gan gynnwys Canolfan Mileniwm Cymru, S4C, BBC, Amgueddfa Genedlaethol Cymru, a’r Comisiynydd Gwybodaeth.

Daeth Rheoliadau Rhif 4 a Rhif 5 i rym ar 22 Mawrth 2016. Mae Rheoliadau Rhif 4 yn galluogi’r Comisiynydd i osod safonau ar Tribiwnlysoedd Cymru a’r Cyngor Gweithlu Addysg, ac mae Rheoliadau Rhif 5 yn berthnasol i heddluoedd, IPCC, a Gwasanaethau Tan ac Achub.  

Rhannu'r dudalen hon

Cofrestra nawr i dderbyn y newyddion diweddara am ddigwyddiadau yn Gymraeg

Yn ôl i'r brig